Spiritualiteit als een meer vanuit het hart

19 november 2017 in Spiritualiteit

Elk mens heeft vier niveaus van bestaan, het emotionele, het spirituele, het mentale en het fysieke. In scholen, gezondheidszorg en het bedrijfsleven hebben de laatste twee qua aandacht weinig te klagen in onze cultuur, maar lijken de eerste twee stiefkind. Wat betekent dit voor ons?

Zeker ook het emotionele getuige de vervreemding van de moderne mens vaak: geen contact met zichzelf – waardoor hoog percentage burnout en zelfdoding – en nogal moeite met de ander, ook op de werkvloer. Hij/zij is in balans, als alle vier min of meer in integratie tot ontwikkeling komen. Het spirituele bestaansniveau lijkt het meest belangrijke als het fundament voor de groei van de drie andere niveaus.

Innerlijke transformatie

Groei staat hier voor heling van verdrongen schaduwen en heet ook wel, de vaak door ons veronachtzaamde, innerlijke transformatie via ‘ken jezelf’, – Jezus noemt dat ‘hergeboorte’ of in  yoga-termen: ‘tweede geboorte’ -, kortom innerlijk in balans komen met als uitkomst zelfvertrouwen en een warme blije uitstraling. Spiritualiteit komt van het Latijnse spiritus: adem/geest. Heilige geest was eeuwen een begrip in Europa. Meestal met hoofdletters geschreven, al was er evenals jegens mystiek nogal eens verlegenheid inzake Pinksteren en de geest. Omdat sjamanen en witte magiërs net als Jezus ook vanuit goddelijke inspiratie opereerden, ontnam de kerk in de middeleeuwen op het concilie van 869 formeel de geest aan de mens, die daardoor eeuwenlang slechts uit lichaam en ziel heette te bestaan. Later werd het wel weer ziel, lichaam en geest, maar in de 18e en 19e eeuw raakte de geest om andere redenen nogmaals wat uit de mode. In de 20ste eeuw wordt dat ineens weer anders en de laatste decennia is zij, behalve in een tak van wetenschap – ook aarde en materie zou geest hebben – , sterk terug onder de term spiritualiteit. Dit nu bij mensen binnen maar vooral buiten de muren van de kerk. Is religie, naast een instituut met regels en hiërarchie, een soort model om het Mysterie te duiden, spiritualiteit is meer de beleving en toepassing daarvan via bezield leven en het hebben van innerlijke kracht. Toepassing dan vooral qua groei in onszelf op onze innerlijke reis, maar ook naar de ander en naar vrede en milieu.

Verander de wereld, begin bij jezelf. Heb ’n goede uitstraling, een goede energie

Spiritualiteit – vaak een vernieuwingsimpuls, zoals de Benedictijnse, Ignatiaanse en Franciscaanse spiritualiteit of die van de Nadere Reformatie – raakt de kern van het menselijk bestaan: onze persoonlijke verhouding tot  het Absolute, de Bron van leven. Men is zich er vaak niet van bewust, maar Deze is aanwezig als stille kracht op de achtergrond. Een Kracht die ons veel meer draagt, subtiel leidt en doet stralen dan we denken. Zijn is in dit bewustzijn – in verwondering zonder veel oordeel/veroordeling en vooral vanuit verbinding met je Bron leven – net zo belangrijk als doen. Dit bewustzijn, dat zich liefdevol en zonder vooroordeel op leven in het nu richt en op echte ervaring van binnen, impliceert behalve levenskracht of chi/qi/ prana ook eenheidsbewustzijn. Dus inzien dat we deel zijn van het Al, zoals golven deel uitmaken van de zee: de laatste dan God voorstellend. In spiritualiteit is er hoe ook een ander Gods- en mensbeeld. God is niet een almachtige ‘straffende/ belonende Heer op afstand’, zoals veel mensen en theologen eeuwenlang dachten – mystici overigens niet -, maar een Oer-werkelijkheid, die overal en in alles is, in materie, ja in alles wat ademt. Een God, die ook in ons mensen wil zijn, in ons is en met ons ‘flirt’, fungeert als een liefdevolle vader of moeder met wie wij – zoals de inspirerende Jezus-gestalte en ook Roemi ooit zeiden – ons één kunnen voelen. Er is kortom tussen het goddelijke en de wereld geen kloof, – de grote misvatting van de moderne mens – , nee het heilige is in de wereld, we worden als we er ontvankelijk voor zijn er door bezield. En wat Jezus betreft, hij predikte niet zozeer moralisme via geboden, maar zei ons veel meer wie we zijn, en hoe we vriendelijkheid en liefde kunnen uitstralen vanuit de goddelijke vonk. Hij stierf niet voor de ‘zondige’ mens, maar wees ons veeleer de weg naar liefde, vergeven en het ervaren van eenheid met het Universum, door hem Vader en/of koningschap van God genoemd. En wat de mens aangaat, die maakt wel fouten/vergissingen, maar is niet per definitie slecht of zondig vanaf de geboorte op basis van de omstreden ‘erfzondeleer’; hij hoeft zich evenmin schuldig te (laten) voelen, bijvoorbeeld via het twee keer uitspreken van ’mijn schuld, mijn grote schuld’ op zondag in de diensten. Schuldgevoel maakt klein, terwijl het in het leven veeleer lijkt te gaan om zelfvertrouwen, om jezelf aanvaarden in plaats van afwijzen. Van jeZelf te houden? Daar is niets mis mee, is niet ego-gericht, maar helpt juist de liefde in jezelf te ontsluieren, waardoor je (ook) de ander kunt liefhebben. Vergeven, Jezus’ grote geschenk, is een daad van zelfliefde, want heling.

Transcendentale realiteit

We zijn en mogen er zijn, zeker als het gaat om onze kern, ons ware wezen, ook wel ziel of sinds Carl Gustav Jung het hogere Zelf genoemd, ‘de transcendentale realiteit in ons’. Het teveel ‘moeten’ via geboden van bovenaf werkt vaak niet en doet  bijvoorbeeld ons consumentisme niet echt stoppen. Andersom geeft het trachten van binnenuit te leven in verbinding met God via en vanuit de ziel ons als het ware spontaan compassie en even belangrijk: een warme aanstekelijke uitstraling. Het unieke van dat laatste is dat we allen als individu daardoor de wereld kunnen helpen veranderen. Dit, omdat alles energie is en dus onze lach, onze liefdevolle woorden en gedachten teruggekaatst worden vanuit een groot energieveld boven ons (Sheldrake) en we zo indirect ook anderen daarin delen. Er zijn zelfs initiatieven om via groepsmeditatie, zoals bij Stadsverlichting, – een initiatief van Tijn Touber -, misdaad en ander negativisme in steden sterk te doen verminderen. Onderzoek lijkt aan te tonen, dat dit in een aantal steden dan met zo’n twintig procent gebeurt. Werd in oude culturen het hart al gezien als centrum van wijsheid, vandaag begint men in te zien dat we tot veel in staat zijn en met hartenergie en geestkracht onder andere negativisme kunnen transformeren in een meer positieve attitude. Hoe dan ook, zijn waarheidsclaims en dogma’s nogal eens aanleiding tot conflict of oorlog tussen religies, deze spiritualiteit van innerlijk verbonden leven brengt religies en miljoenen individuen, die zich religieus noemen, meer tot elkaar. Mystiek verbindt. Geldt dat ook niet voor innerlijke vrede?

Aziatische spiritualiteit of indirect de globalisering van nu speelde bij de opkomst van deze nieuwe vorm van spiritualiteit een grote rol en voorts het baanbrekende werk van Carl Gustav Jung. Hij omschreef spiritualiteit eens als ‘onze levenshouding veranderen en in plaats van minder religieus juist religieuzer worden’. Is dit, naast het weer ter hand nemen van of zich meer richten op onze innerlijke reis, mogelijk een uitdaging voor de kerk, ook gezien de identiteitscrisis, waarin ze lijkt te verkeren?

Dankbaarheid, zelfvertrouwen en liefde

En ons masker (persona) dan? We hebben inderdaad tevens een ego of ‘ik’-beelden, die nodig zijn in ons beroep, emoties, relaties en geloofsvoorstellingen, maar waarvan we niet beseffen, dat ze slechts een rol zijn, ook al klinkt ons ware wezen er in door. Maar als we ons te veel vereenzelvigen met die ‘ik’-beelden, kan dat ons wel ernstig belemmeren in de ontplooiing van het leven. Spiritualiteit of religiositeit helpt om ons te bevrijden van die vereenzelviging. Trouwens ook van emotionele blokkades, die onze innerlijke groei belemmeren. En van het niet willen erkennen en daardoor op derden projecteren van onze, meestal in de jeugd of tijdens de opvoeding opgelopen (in het onbewuste) verdrongen schaduwen (Carl Jung).

Zelfvertrouwen, dankbaarheid en liefde lijken bij spiritualiteit belangrijke dimensies in ons leven, waarbij we acht geven op ons innerlijk, er kortom de wens is de Innerlijke Leiding een grote plaats te geven in ons leven, met als vrucht meestal zielskracht en authenticiteit . Minder in het bij ons veel voorkomende ‘verstandsgeloof’, – dat wil zeggen – geloof zien als: de leer en in de jeugd geleerde overtuigingen voor waar aannemen -, te blijven zitten, lijkt van belang. Dat wil zeggen geleid door onze Innerlijke Leiding meer vanuit het hart en de ziel te gaan leven. Innerlijke vrede/harmonie is dan het gevolg. En ook dat ons leven zich als het ware vanzelf leeft, met minder ‘toeval’ dan we denken en we meer in staat zijn tot compassie.

Leven is verre van zinloos

Zijn wij dan niet ons brein of ons lichaam? Beide zijn zeer functioneel, – het brein lijkende op een computer -, maar onze ziel is naast het ego het sturende element. Deze is, zoals nu meer en meer wordt ingezien, ook pre-existent. We waren er met andere woorden al voor we in ‘het vlees’ kwamen, in wezen dus onze ouders gekozen hebbend en niet andersom. Mede ook daarom is het leven verre van zinloos. We zijn immers primair spirituele wezens, zij het in ons lichaam als belangrijk voertuig, en allen met een missie of zielsopdracht. Tevens elk met een ons wat in de gaten houdende ‘engel’, ook al zijn we die beide na de incarnatie meestal (lange tijd) vergeten. Als we hier dus primair zijn om leerervaringen op te doen als ziel, waarom het leven dan niet (meer) bewust en vanuit het hart proberen te leven? Al of niet via yoga, geweldloze communicatie, periodieke meditatie en zo nu en dan in stilte naar binnen gaand, zoals de bekende charismatische Vlaming David Van Reybrouck bepleit in z’n belangrijke net uitgekomen boekje ‘Vrede kun je leren’. Vanuit het hart leven is in elk geval een minder veroordelen van anderen en zeker niet, zoals in de kerk helaas wel eens gebeurde, een wegzetten van mensen met een andere visie op religieus leven. Kortom in dit mooie aardse echt bewust proberen te leven, tevens in het besef dat er een onzichtbare geestelijke lichtwereld is, die  – ook volgens VU-theoloog Jan Veenhof in z’n boek ‘De kracht die aarde en hemel verbindt’ 2017 – meer met ons bezig is dan we denken, althans ons niet helemaal alleen laat zwemmen op onze reis door het leven, zowel de innerlijke als de uiterlijke.


Dr. Hans Feddema is religieus-antropoloog, voorheen universitair docent aan de VU, historicus, publicist/columnist en initiatiefnemer van het Filosofisch Café Leiden. Bovenstaande is zowel (beetje) weerslag van diens onderzoek als tevens zoals hij anno 2017 z’n religiositeit beleeft.


Bron afbeelding: William Farlow via Unsplash

Eén reactie op “Spiritualiteit als een meer vanuit het hart”

Een reactie geven is niet mogelijk.