Recensie: De dood van Murat Idrissi, over immigratie en moreel solipsisme

21 oktober 2017 in Filosofie

De in 2017 verschenen novelle ‘De dood van Murat Idrissi’ van Tommy Wierenga is een krachtige novelle over een uiterst actueel thema: de komst van illegale immigranten naar Europa.

De filosoof George Berkeley stelde ooit de volgende vraag: ‘Als een boom omvalt in een bos, maar niemand hoort het, maakt de boom dan wel geluid?’ Hij stelde dat als er niemand is om de omvallende boom waar te nemen, er geen geluid is. Het is de kern van het subjectief idealisme: alleen dat wat wordt waargenomen, bestaat: ‘to be is to be perceived.’

Zijn gevecht is stil geweest, gesmoord door de vloerplaat, de bagage, de achterklep.

In ‘De dood van Murat Idrissi’ beschrijft Wierenga de reis van de twee Marokkaans-Nederlandse jonge vrouwen naar Marokko, ’Kinderen van twee koninkrijken, maar in beide landen eerst en vooral vreemdeling’. Hun gids en tolk, maar ook chaperonne is Saleh. Via hem ontmoeten zij Murat, een jonge Marokkaan die graag naar Europa wil. Zijn familie smeekt de vrouwen hem mee te smokkelen. Zij hebben weinig geld meer door een autoschade die meteen betaald moest worden en voelen zich afhankelijk van de ritselaar Saleh. Voor de belofte van drieduizend euro wordt Murat meegesmokkeld onder de vloerplaat van de bagageruimte, op de plek van het reservewiel en gereedschap: ‘zijn knieën opgevouwen en zijn armen voor zijn borst geslagen als een farao’.

Ethische boodschap

Het gaat verschrikkelijk mis: de jongen stikt tijdens de overtocht. ‘Zijn gevecht is stil geweest, gesmoord door de vloerplaat, de bagage, de achterklep. Scheepsmotoren overstemmen zijn doffe levenstekenen. Niemand hoort zijn kreten’. Hun begeleider Saleh verdwijnt met het geld. Berooid vervolgen de vrouwen hun reis door Spanje, met de dode Murat in hun auto. Een van de vrouwen probeert tevergeefs zijn lichaam te dumpen, terwijl de ander een Marokkaans-Nederlandse jongen versiert en zijn portemonnee rolt. Dat is hun garantie voor een terugkeer naar Nederland. Uiteindelijk lukt het Ilham en Thouraya om het stinkende, ontbindende lichaam uit de kofferruimte te verwijderen: zij laten het achter op een zinderende graanakker, ergens op de weidse Spaanse hoogvlakte.

De stijl van de novelle is beeldend en direct. De geuren, geluiden en kleuren van Noord-Afrika en Spanje worden door Wierenga tot leven gewekt. De hitte, de krotten, de markten, de leegte, de hoogvlakten. Wierenga’s novelle is gebaseerd op een rechtszaak uit 2004, waarin twee jonge Marokkaans-Nederlandse vrouwen verantwoordelijk gesteld werden voor de dood van een vluchteling in hun auto. Maar de ethische boodschap van zijn novelle gaat verder dan een juridische zaak.

Als een boom omvalt in een bos, maar niemand hoort het, maakt de boom dan wel geluid?

De idealistische gedachte van Berkeley is in het zogenaamde solipsisme verder ontwikkeld: alleen het bestaan van de eigen ‘geest’ is zeker. Over dat wat daarbuiten is, valt geen absolute zekerheid te verwerven. Deze houding leidt tot scepsis over alles wat zich buiten de eigen geest bevindt. De novelle van Wierenga is een pamflet tegen de houding die ik ‘moreel solipsisme’ zou willen noemen. Zolang wij niet zelf rechtstreeks horen, zien en ruiken wat er buiten ons gebeurt, hoeven wij ons niet aangedaan te voelen. Wierenga zegt het zo: ‘Een kreet die niemand hoort heeft niet geklonken’.


De dood van Murat Idrissi
Auteur: Tommy Wieringa
Uitgever: Hollands Diep
Nederlandstalig, hardcover
128 pagina’s
maart 2017
ISBN: 9789048836864

 

 

 


Wim-Jan Renkema (1968) is onderwijskundige en is werkzaam in het onderwijs. Ook is hij politiek actief. Hij is landelijk lid van de Remonstrantse Broederschap en algemeen lid van Vrijzinnigen Nederland. Zijn belangstelling gaat uit naar: onderwijs en opvoeding, theologie en filosofie, levenskunst, leiderschap en organisatieontwikkeling. Twitter @wimjanrenkema


*Dit artikel bevat (een) gesponsorde link(s), klik hier voor onze disclaimer.

Moderne levenskunsten – Dick Kleinlugtenbelt

10 October 2019

Dick Kleinlugtenbelt publiceerde vorig jaar Moderne Levenskunsten 3 - De...

Lees verder

Het debat over de al of niet vrije wil door de eeuwen heen

10.30 - 16:30 20 June 2019 Radboud Universiteit - Nijmegen

Het theologische en filosofische debat over de vrije wil is...

Lees verder

Aldus sprak Zarathoestra

10.30 - 16.30 3 July 2019 - 4 July 2019 Radboud Universiteit - Nijmegen

In deze cursus wordt Nietzsches Aldus sprak Zarathoestra besproken in...

Lees verder