Recensie: De dood van Murat Idrissi, over immigratie en moreel solipsisme

21 oktober 2017 in Filosofie

De in 2017 verschenen novelle ‘De dood van Murat Idrissi’ van Tommy Wierenga is een krachtige novelle over een uiterst actueel thema: de komst van illegale immigranten naar Europa.

De filosoof George Berkeley stelde ooit de volgende vraag: ‘Als een boom omvalt in een bos, maar niemand hoort het, maakt de boom dan wel geluid?’ Hij stelde dat als er niemand is om de omvallende boom waar te nemen, er geen geluid is. Het is de kern van het subjectief idealisme: alleen dat wat wordt waargenomen, bestaat: ‘to be is to be perceived.’

Zijn gevecht is stil geweest, gesmoord door de vloerplaat, de bagage, de achterklep.

In ‘De dood van Murat Idrissi’ beschrijft Wierenga de reis van de twee Marokkaans-Nederlandse jonge vrouwen naar Marokko, ’Kinderen van twee koninkrijken, maar in beide landen eerst en vooral vreemdeling’. Hun gids en tolk, maar ook chaperonne is Saleh. Via hem ontmoeten zij Murat, een jonge Marokkaan die graag naar Europa wil. Zijn familie smeekt de vrouwen hem mee te smokkelen. Zij hebben weinig geld meer door een autoschade die meteen betaald moest worden en voelen zich afhankelijk van de ritselaar Saleh. Voor de belofte van drieduizend euro wordt Murat meegesmokkeld onder de vloerplaat van de bagageruimte, op de plek van het reservewiel en gereedschap: ‘zijn knieën opgevouwen en zijn armen voor zijn borst geslagen als een farao’.

Ethische boodschap

Het gaat verschrikkelijk mis: de jongen stikt tijdens de overtocht. ‘Zijn gevecht is stil geweest, gesmoord door de vloerplaat, de bagage, de achterklep. Scheepsmotoren overstemmen zijn doffe levenstekenen. Niemand hoort zijn kreten’. Hun begeleider Saleh verdwijnt met het geld. Berooid vervolgen de vrouwen hun reis door Spanje, met de dode Murat in hun auto. Een van de vrouwen probeert tevergeefs zijn lichaam te dumpen, terwijl de ander een Marokkaans-Nederlandse jongen versiert en zijn portemonnee rolt. Dat is hun garantie voor een terugkeer naar Nederland. Uiteindelijk lukt het Ilham en Thouraya om het stinkende, ontbindende lichaam uit de kofferruimte te verwijderen: zij laten het achter op een zinderende graanakker, ergens op de weidse Spaanse hoogvlakte.

De stijl van de novelle is beeldend en direct. De geuren, geluiden en kleuren van Noord-Afrika en Spanje worden door Wierenga tot leven gewekt. De hitte, de krotten, de markten, de leegte, de hoogvlakten. Wierenga’s novelle is gebaseerd op een rechtszaak uit 2004, waarin twee jonge Marokkaans-Nederlandse vrouwen verantwoordelijk gesteld werden voor de dood van een vluchteling in hun auto. Maar de ethische boodschap van zijn novelle gaat verder dan een juridische zaak.

Als een boom omvalt in een bos, maar niemand hoort het, maakt de boom dan wel geluid?

De idealistische gedachte van Berkeley is in het zogenaamde solipsisme verder ontwikkeld: alleen het bestaan van de eigen ‘geest’ is zeker. Over dat wat daarbuiten is, valt geen absolute zekerheid te verwerven. Deze houding leidt tot scepsis over alles wat zich buiten de eigen geest bevindt. De novelle van Wierenga is een pamflet tegen de houding die ik ‘moreel solipsisme’ zou willen noemen. Zolang wij niet zelf rechtstreeks horen, zien en ruiken wat er buiten ons gebeurt, hoeven wij ons niet aangedaan te voelen. Wierenga zegt het zo: ‘Een kreet die niemand hoort heeft niet geklonken’.


De dood van Murat Idrissi
Auteur: Tommy Wieringa
Uitgever: Hollands Diep
Nederlandstalig, hardcover
128 pagina’s
maart 2017
ISBN: 9789048836864

 

 

 


Wim-Jan Renkema (1968) is onderwijskundige en is werkzaam in het onderwijs. Ook is hij politiek actief. Hij is landelijk lid van de Remonstrantse Broederschap en algemeen lid van Vrijzinnigen Nederland. Zijn belangstelling gaat uit naar: onderwijs en opvoeding, theologie en filosofie, levenskunst, leiderschap en organisatieontwikkeling. Twitter @wimjanrenkema


*Dit artikel bevat (een) gesponsorde link(s), klik hier voor onze disclaimer.

Natuur, cultuur en het verdwijnen van de scheppingsidee. Kant, Weber, Durkheim en Lévi-Strauss

10.30 - 12:15 24 September 2019 Radboud Universiteit - Nijmegen

In deze collegereeks wordt gekeken naar de verhouding tussen natuur...

Lees verder

De rol van de dichter in Heideggers ontologie

25 September 2019 Radboud Universiteit - Nijmegen

Vanaf de jaren dertig van de twintigste eeuw speelt de...

Lees verder

Filosofisch café: Coetzee, een filosofisch leesavontuur – Hans Achterhuis

19:45 25 September 2019 Remonstrantse kerk - Haarlem

De Zuid-Afrikaanse Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee is bekend als romanschrijver. Zijn werk...

Lees verder

Filosofische lezingen van hedendaagse Nederlandstalige literatuur

15.30 - 17.15 25 September 2019 Radboud Universiteit - Nijmegen

Wat zijn de raakvlakken tussen literatuur en filosofie? Zetten romans...

Lees verder