Recensie: Alles wat er was, Hanna Bervoets

4 maart 2017 in Levenskunst

In ‘Alles wat er was’ van Hanna Bervoets is gebeurd waar eigenlijk iedereen bang voor is. Een roman over onbehagen, teloorgang en verval. Een recensie door Bianca Hiemcke Schriek

Ná de Apocalyps

Anders dan voor de lezer die zijn leven behoudt, moet in ‘Alles wat er was’ van Hanna Bervoets door een groep van acht overlevenden van de Apocalyps, worden omgegaan met het groeiend besef dat zij de ramp die heeft plaatsgehad, dan weliswaar hebben overleefd, maar dat zij, opgesloten in een schoolgebouw en aan elkaar overgeleverd, niet meer zullen worden bevrijd. De acht leren langzaam begrijpen dat ze alleen zijn en dat er buiten het gebouw waarin zij proberen te overleven niemand meer is, noch een wereld waarin een toekomst mogelijk is.

Perspectief

Anders ook dan voor de groep voor wie een alles verwoestende knal een plótseling einde heeft gemaakt aan vanzelfsprekende dingen, treedt voor de lezer de beklemming van dit besef (soms te) langzaam in. Waar eerst nog sprake is van saamhorigheid en een gezamenlijk plan hoé het beste te overleven, waar nog wordt gedacht in een verblijf van enkele dagen, verschuift langzaamaan het perspectief. Ook voor de lezer sijpelen de laatste resten van hoop op een toekomst weg.

Stijl

Hanna Bervoets weet wat ze doet. In korte bijna banale schetsen worden de dagen aaneengeregen, flarden van het verloop van de gebeurtenissen worden de lezer kriskras aangeboden. Zelfs de chronologie waarin de dingen in het gewone leven gebeuren, laat zij los. De conversatie tussen de acht beperkt zich steeds vaker tot gesprekken over de verdeling van de schaarse hoeveelheid eten. En is er in aanvang nog sprake van een zeker overwicht van de leden van de filmploeg over de ‘anderen’, langzaam tekent zich een ‘zij’ af tegenover een ‘wij’. Er ontstaat een onbehagelijke sfeer. Jaloezie en wantrouwen staan op.

Gaandeweg neemt de honger de regie over van al het denken. Tot en met het hopeloze einde deelt Bervoets geloofwaardige kruimeltjes hoop uit. Dankzij haar mágistrale vermogen om heer en meester te blijven van de gebeurtenissen, en ondanks de hopeloosheid van de situatie waar de slinkende groep in het schoolgebouw zich tegenover gesteld weet, blijft er hoop bestaan op redding … ook bij de lezer.

Scheidslijn

Waar in de roman een dunne lijn ontstaat tussen de slachtoffers in het schoolgebouw en de lezer die de worsteling gadeslaat, is nauwelijks aan te wijzen. Misschien beweegt de lezer bij de slachtoffers weg op momenten waarop zij voor hun leven vechten op een manier die ons ‘nog’ te boven gaat, het is moeilijk te zeggen. ‘Alles wat er was’ benauwt, toont het dunne laagje beschaving en het afglijden naar de duistere kanten in de mens en eigenschappen die wij aangrijpen wanneer we moeten overleven. En toch raakt de lezer niet gedeprimeerd. Misschien komt dat omdat de schrijfstijl overal bescheiden blijft en aan het verhaal ondergeschikt. Haar keuze om over de Apocalyps te schrijven is gewaagd.

‘Alles wat er was’ werpt geen nieuw licht op de duistere kant die in ieder mens leeft. En toch weet Hanna Bervoets een unieke roman te schrijven over existentieel onbehagen waarin zij de lezer confronteert met de wanhoop die ieder mens overvalt wanneer alles wat hem levenskracht geeft hem op een dag ontnomen wordt.

Het verval overkomt niet alleen de bewoners van het schoolgebouw, het overkomt ook jou, lezer. Plots is de Apocalyps daar en maak je er onderdeel van uit.

Alles wat er was - boek coverAlles wat er was
Auteur: Hanna Bervoets
Uitgever: Olympus 2015
Nederlandstalig
288 pagina’s
ISBN 9789046704882
Prijs: € 12,50

Meer lezen van Hanna Bervoets?

  • Ivanov, 2016
  • Fuzzie, verwacht 20 april 2017, reserveer alvast

Hanna Bervoets is winnaar van de Frans Kellendonk-prijs 2017.

*Deze recensie bevat (een) gesponsorde link(s). Lees meer hierover in onze disclaimer.