Decemberfeesten – Hans Feddema

3 december 2018 in Maatschappij

December kent twee traditie’s waar Nederlanders aan gehecht zijn, namelijk Sinterklaas en Kerstmis. Antropoloog en vredesactivist Hans Feddema uit in deze column zijn zorgen over de maatschappelijke onrust die momenteel plaats vindt over zwarte Piet.

Ik kijk terug op november, toen polarisatie over ‘Zwarte Piet’ troef was, zo niet nogal hoog opliep, het leidde immers tot pro- en anti- demonstraties. Dit alles doordat een deel van Nederland pijn voelt bij de traditie in de huidige vorm en een ander deel er koste wat kost onveranderd aan vast wil houden. De pijn ligt in het feit dat ‘Piet’ niet alleen de knecht van Sint speelt, hoe olijk ook, maar door zijn zwarte huidskleur tevens het ‘knechtschap’ van de gekleurde mens in de voormalige Nederlandse koloniën symboliseert. Compassie of rekening houden met die pijn ligt dan voor de hand, bijvoorbeeld via het willen zoeken van  een compromis. Maar meevoelen met die pijn blijkt niet gemakkelijk voor veel Nederlanders. Een deel staat zelfs niet open voor een middenweg als bijvoorbeeld een roetveeg in het gezicht van ‘Piet’.

Liefde, geen haat

Wat hiervan te denken? Te meer nu we in ons land veel populisme en cynisme tegenkomen, beiden niet vrij van negatieve energie. Onze woorden en gedachten hebben nu eenmaal een groter effect dan we beseffen. In Frankrijk zien we nu met de ‘gele hesjes’ zelfs een soort opstand van de gewone man tegen de regering-Macron. In Nederland kwam er recent wel een ‘deal’ op basis van moraliteit tot stand tussen de NS en de nabestaanden van de joodse Nederlanders die met de spoorwegen in opdracht van de Nazi’s naar kamp Auschwitz werden vervoerd. Los daarvan lijken luisteren naar elkaar en broederschap in de samenleving niet erg groot. Anti-semitisme is zelfs weer aan het opkomen, blijkt uit onderzoeken. Is er sprake van sluimerend racisme bij ons? Ik sluit dat niet uit, al of niet versterkt door de emotie waarin soms de pijn over ‘Zwarte Piet’ werd verwoord. Mahatma Gandhi zei twee jaar voor zijn dood: “Mijn grootste succes was dat de Britten die ik nogal heb weerstaan, mijn land verlieten als vrienden.” Zijn strategie was inderdaad meer die van de liefde dan van haat.

Nederland beëindigde z’n koloniaal bewind in Indonesië via een oorlog, een ‘politionele actie’ genoemd. “Erkenning van onze ooit in de jeugd opgelopen en daarna verdrongen schaduwen is al heling.” Dit is een uitspraak van de grote Carl Gustav Jung. Polarisatie over ‘zwarte Piet’ noopt ons wellicht om helend te gaan werken aan onze eventuele koloniale trauma’s, zeker als daardoor sluimerend racisme door het minste of geringste wordt opgeroepen. Mogelijk dat broederschap, zoals Kerstmis die symboliseert, deze maand een extra impuls krijgt. Die bleek zo’n 2000 jaar terug en ook in 1795, één van de drie leuzen in Parijs, naar het lijkt erg nodig.

Positieve energie

Maar is dat vandaag in deze tijd van globalisering en frequent contact tussen verschillende culturen en tradities niet in even sterke mate het geval?  Hopelijk zullen veel gemeenten straks op z’n minst proberen het voorbeeld van Amsterdam in 2017 na te volgen in het vinden van een compromis inzake het uiterlijk van ‘Piet’. Het betekent een stukje positieve energie, wat onze samenleving best kan gebruiken.


Hans Feddema is cultureel antropoloog, voorheen universitair docent aan de VU, historicus, columnist, vredesactivist tijdens de Koude Oorlog en medeoprichter van GroenLinks.

 

 

 

Lees hier meer van Hans Feddema:

* Vijftig jaar na Parijs

* De Grote Honger voeden in 2018

* Hoe onze innerlijke onvrede ontspringt uit ons denken


Bron afbeelding: Pablo via Flickr

Koers houden in een tijd van ontwrichting

18:30 - 21:00 10 december 2018 Vrijburg - Amsterdam

Bas de Gaay Fortman,  is al bijna een halve eeuw...

Lees verder

Naar een nieuwe worldsense

11:00 - 12:15 16 december 2018 Splendor - Amsterdam

In het laatste hoofdstuk van ‘Les Damnés de la Terre’...

Lees verder

Zwart. Coming of age.

20:00 - 22:00 17 december 2018 De Nieuwe Liefde Amsterdam

De talkshowserie ZWART nodigt schrijvers, denkers, lezers en publicisten uit...

Lees verder

De kracht van de ongewenste gevoelens. Een pleidooi voor verveling.

20:00 18 december 2018 De Nieuwe Liefde Amsterdam

We zijn bang om niets te doen. Bang om iets...

Lees verder