Over mededogen. Met liefde naar je worsteling kijken.

16 april 2017 in Levenskunst

Als moeder van drie kinderen en met een drukke baan als scenarioschrijver, regisseur en coach denderde Marthe van der Noordaa door het leven. Het was een vertaalklus van een eeuwenoude boeddhistische tekst die haar diep raakte en een ommekeer betekende. Over het toelaten van leegte en mededogen.

De tekst van de boeddhistische Dzogchenmeester Longchenpa gaat over totale aanwezigheid, een oosterse term die doelt op een leven waaraan niks aan de realiteit hoeft te worden veranderd en die uiteindelijk tot innerlijke rust en vrijheid leidt. Vanwege de complexiteit van de tekst heeft Van der Noordaa vijf jaar met een groep schrijvers en vertalers aan ‘Het Juwelenschip’ gewerkt. Geïnspireerd door zijn gedachtegoed bracht ze, na jaren studie en toepassing, het boek ‘Een Zucht van verlichting’ uit, waarin ze uitleg geeft hoe men elementen van die totale aanwezigheid in het westerse bestaan kan toepassen. “Als kind zat ik graag urenlang op een hekje voor het ouderlijk huis, een beetje te mijmeren. Ik was dat kwijtgeraakt. Ik was zo druk met werk en het gezinsleven dat ik nooit meer toekwam aan het toelaten van leegte en mijmering. De visie van Longchenpa raakte mij enorm, het was namelijk precies wat ik nodig had. Door het bestuderen van zijn tekst en het toepassen ervan heb ik geleerd in het hier en nu te zijn, in plaats van een geest te hebben die steeds maar doorgaat.”

Mededogen

Een van de begrippen die centraal staat is mededogen. Longchenpa zei hierover: Met mededogen dat niet oprijst, niet ophoudt te bestaan en zonder zelf is, is zijn-voor-anderen altijd beschikbaar. Het hoeft niet tot stand gebracht te worden. “We weten allemaal wat het inhoudt om je hart te verliezen of een gebroken hart te hebben, dit zijn duidelijke emoties”, legt Van der Noordaa uit. “Mededogen is ook een gevoel van het hart maar is een stuk ongrijpbaarder. Wat voel je daar dan precies? Dat is nog niet zo gemakkelijk onder woorden te brengen.” Het is een natuurlijke staat van zijn, waarbij we ervaren dat we geen afgescheiden individuen zijn, maar verbonden zijn met alles om ons heen. Een vorm van compassie, die aanvoelt als een zachte trilling van het hart. Het is, wat nog wel eens wordt gedacht, niet hetzelfde als medelijden. “Bij medelijden is er een bepaalde vorm van hiërarchie. Jij bent de helper, de ander het slachtoffer. Bij mededogen valt het onderscheid tussen jou en de ander weg.”

Fotograaf: Erna Kuik

Mededogen zit volgens Longchenpa van nature in ons allemaal, het is een natuurlijke staat van zijn waarbij je open staat voor het lijden in de wereld. “Je merkt het bijvoorbeeld als er een ramp of ongeluk is gebeurd, dan springen mensen vanzelf in om te helpen. Of als er een ambulance voorbij rijdt, gaan automobilisten aan de kant.” Het zit dan misschien wel in ons allemaal, maar hoe kun je er voor open leren staan als dit in eerste instantie misschien niet vanzelf gaat? Van der Noordaa geeft lezingen en begeleidt ook studiegroepen waarin ze deelnemers onder andere een maand lang iedere dag laat oefenen met mededogen. “Je kunt je actief richten op mededogen. En het is gebleken dat wanneer je dat met regelmaat doet, de ‘natuur’ wordt gewekt. Je gaat als het ware automatisch openstaan voor lijden van anderen. Er ontstaat een natuurlijke verbinding en een bepaald handelen: een bevrijdende helpende aanwezigheid. Dat klinkt misschien heavy maar het kan juist verlichtend werken, zo wordt dat ervaren.”

Compassie

Als voorbeeld haalt ze een eigen ervaring aan toen ze haar zoon, die voor een operatie in het ziekenhuis lag, bezocht en ze onderweg terug naar de auto ineens een vrouw in een rolstoel zag zitten die wat hulpeloos om zich heen keek. “Ik zag haar wel, maar dacht aanvankelijk: ik loop door, het is laat, ik ben moe en ik heb thuis nog zoveel te doen. Toch besloot ik terug te lopen en even te vragen of alles goed was. Ze zei dat de cafetaria dicht was en ze vroeg zich af waar ze nu terecht kon voor haar koffie en een praatje. Dit kwam meteen bij me binnen. Ik ben vervolgens naast haar gaan zitten en heb een praatje gemaakt. Zo simpel en fijn om te doen. We gaan vaak voorbij aan dingen die je vanuit compassie kunt doen en die eigenlijk een kleine moeite blijken te zijn.”

Van der Noordaa ervaart weinig compassie in de maatschappij voor elkaar, maar ook op microniveau voor onszelf. “Mensen zijn best hard voor zichzelf. Dat is niet per se iets van nu, eerder een soort menselijk gegeven. In onze westerse samenleving zijn we meer gericht op prestatie, hard werken en hardere gevoelens in plaats van de wat zachtere. Degene die het hardst praat hoor je het beste, degene die het zachtst praat hoor je bijna niet, terwijl die misschien iets veel mooiers zegt.” Een voorwaarde van mededogen en kunnen openstaan voor het lijden van een ander is dat je eerst leert open te staan voor het lijden van jezelf. “Je loopt in het leven tegen van alles aan en voor we het weten komen dan kritische gedachtes naar boven zoals ‘ja hoor dat overkomt mij weer!’ of ‘zie je wel ik kan het gewoon niet.’ Mededogen begint met zelfliefde. Een stukje acceptatie en het loslaten van zelfkritiek. Het leren om wat dat betreft met liefde naar je eigen worsteling te kijken.”

Op 20 april geeft Marthe van der Noordaa bij de Vrijzinnigen Bennekom de lezing: van zelfkritiek naar mededogen. Nieuwsgierig geworden? Klik hier voor meer informatie.

Lezing: Maha Karuna ch’an boeddhisme

15:00 7 mei 2017 Lutherse kerk Kampen

Maha Karuna betekent: groot mededogen, het centrale begrip binnen het...

Lees verder