Leesfragment: Luister naar mij

24 november 2017 in Levenskunst

De aristocratische dichter Theognis wordt geroemd om de wijze adviezen die opstijgen uit zijn verzen. In ‘Luister naar mij’ (Damon, 2017) zijn levens- en liefdesbeschouwingen die op zijn naam staan gebundeld. Theognis leefde in de 6e eeuw in de Griekse stad Megara in een tijd van grote veranderingen. 

Een leesfragment uit ‘Luister naar mij‘: allereerst een stukje van de introductie, geschreven door de vertaler van het werk Hugo Koning; daarna twee verzen van de 6e eeuwse dichter Theognis van Megara.

“Theognis doet niet geheimzinnig over zijn positie ten aanzien van deze reeks politieke aardverschuivingen. Hij behoort tot de oude aristocratie en ziet de komst van de nieuwe rijken met lede ogen aan. De teloorgang van traditionele waarden heeft in zijn ogen geleid tot een wereld die onzeker is geworden en overloopt van conflicten, dubbele agenda’s en verraad.

Wanhopig probeert hij vast te houden aan een sociale code die teruggaat op de tijd van de helden: wie van adel is, is goed (een oordeel dat zo verankerd is in de taal dat het woord voor ‘goed’ en ‘edel’ in het Grieks hetzelfde is), wie dat niet is, is slecht. Alleen de adel slaagt erin rechtvaardig en gematigd te handelen, terwijl de ‘paupers’ zich laten leiden door de lage lusten.

“Geld, en niet verdienste, is het belangrijkste criterium voor maatschappelijk succes geworden”

In het ideale beeld van Theognis komen sociale status en morele waarde overeen; de stad hoort gevormd te worden door een gemeenschap van ‘vrienden’, mensen van dezelfde klasse. Die tijd is tot zijn grote afgrijzen voorbij. Geld, en niet verdienste, is het belangrijkste criterium voor maatschappelijk succes geworden, en mensen van laag allooi hebben de hoogste plek op de sociale ladder gekocht. De adel zit aan de grond en gaat zelfs huwelijken aan met het rapalje. De ellende is niet te overzien.

Politiek is niet het enige onderwerp van Theognis’ verzen. Bespiegelingen over vriendschap en liefde, klaagzangen over armoede en de dood, adviezen over matiging in drank en andere zaken, raadsels, loftuitingen op wijn en feesten met muziek: het zit er allemaal in.

Deze thema’s zijn typisch voor het symposium, een sociaal fenomeen dat ook haar oorsprong vindt in de archaïsche periode. Het symposium was een drinkfeest voor aristocratische mannen, opgeluisterd door de aulos (dubbele fluit) en lier, waarbij onder het drinken en de muziek door werd voorgedragen uit beroemde, vaak epische poëzie en improviserend werd gespeecht en gedicht. Ook werden er raadsels opgegeven of gedichtjes met een verborgen, allegorische lading gecomponeerd. Veel lyrische en elegische poëzie uit deze periode vindt in het symposium haar oorsprong. De setting en samenstelling van het symposium was natuurlijk van grote invloed op de invulling van de thematiek.”

(Luister naar mij, pp. 12-13)

657-66
Verpest je ziel niet al te zeer in slechte tijden, en wees niet te blij in goede: alles dragen past een nobel mens. Je moet nooit zweren: ‘Dit gaat nooit gebeuren’, want de goden zijn wraakzuchtig, en van hen hangt af wat in vervulling gaat. Ze krijgen veel gedaan: iets goeds komt uit iets slechts en slechte dingen komen uit iets goeds; en iemand die armlastig is wordt plotseling heel rijk, terwijl de man die vele rijkdommen verzameld heeft in één nacht heel zijn eigendom verliest. Een wijs man zit er naast, en vaak verwerft een sukkel toch een goede naam en krijgt zelfs iemand met een lage status eer.

(p. 68)

877-78
Haal alles uit je jeugd, mijn hart. De beurt
is snel weer aan een ander. Ik zal dan al
dood en niets dan zwarte aarde zijn.

(p. 83)

Theognis van Megara
Luister naar mij
Elegieën over leven en liefde
ISBN 978 94 6340 120 3
Omvang 136 pp.
Prijs € 14,90
Uitgeverij Damon

De verzen van Theognis van Megara zijn vertaald en toegelicht door Hugo Koning. Op 8 december 2017 is de presentatie van het boek in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Lees verder voor meer informatie over de boekpresentatie.