De Grote Honger Voeden in 2018

28 januari 2018 in Levenskunst

Het jaar 2018 is inmiddels een maand geleden van start gegaan. Ik wens iedereen veel welzijn, harmonie, liefde en daadkracht. Wat dat laatste betreft, ik moet dan denken aan Aivanhov die onder de palmboom in de woestijn zat en tot zichzelf zei: “Ik zal tonen waartoe ik in staat ben in de slechtste omstandigheden. Dat wil zeggen de heerlijkste vruchten maken via het transformeren van zand in suiker, dus het zand waarin ik in sta”. 

Slechte omstandigheden dan niet al te letterlijk nemen, zou ik zeggen, want de vooruitzichten voor 2018 lijken niet zo gek of althans genuanceerd, tenminste als we denken aan de kerstboodschap van Willem Alexander, die sprak van een overgang van het ‘brede ik’ naar het ‘grote wij’ of van Freek de Jonge, die het had over enerzijds het in de ban zijn van geld en consumptie maar anderzijds een grotere openheid voor het mythische ‘verhaal’ en voor de ‘energie van de geest’, waardoor er steeds weer iets creatiefs uit onze handen komt. We hebben wel nogal depressies en burnouts in onze stress-samenleving, ook onder twintigers en dertigers en zien eveneens zowel het populisme in het algemeen als die van Trump, vermengd met politieke blunders van de laatste als de machtigste man van de VS, soms louter via tweets of via massabijeenkomsten, maar ik signaleer anderzijds bij politci en media, zeker in de EU, de kracht van hoop en optimisme.

Als je je niet kosmisch verbonden voelt met het geheel, is dit ‘alles moet leuk zijn’ een mooie compensatie.

Een zekere zelfverrijking van de elite en de miskleun van de Brexit vallen op, maar analisten spreken ook van ons Europa als het redelijke alternatief, mogelijk niet in het stemhokje maar wel in het beleid waarin recent een record aantal mensen uit de bittere armoede is getild en dat qua paradigma in plaats van neoliberalisme de facto eerder sociaal beleid en staatsinterventie is, ook al kan het beter. En waarin niet alle aandacht meer gaat naar de sterk groeiende steden, maar ook naar veranderingen in de dorpen, waar ineens veel meer verschuivingen blijken plaats te vinden dan gedacht, ook buiten Europa, de opstand in Iran schijnt nu vooral vanuit de dorpen te komen.

Liefdevolle vriendelijkheid

Nog belangrijker is dat op persoonlijk vlak als onderstroom innerlijke groei is te constateren, dus onder andere op het niveau van wat Boeddha noemde de liefdevolle vriendelijkheid. Kortom een trend naar het op zoek gaan naar zin of ontdekking van het innerlijke zelf. Van nieuwe vormen van verbinding of verbonden zijn, ja ook een van binnenuit aardiger willen zijn naar elkaar. Er zijn zelfs stromingen die zeggen dat we langzaam in de richting van een nieuwe mens gaan. Een menstype met een bewustzijn, waarbij de rechterhersenhelft de linkerhersenhelft wat gaat overvleugelen en zo dus het gevoelsmatige en intuitief afgestemde denken sterker wordt dan het droge analytische en vaak ook sterk oordelende denken bij ons en wij daardoor milder, aardiger, meedogender, wijzer en liefdevoller worden. Ook meer vergevend, er verschijnen al veel boeken over het belang van vergeven. Iets wat overigens ook zelfvergeving inhoudt en nogal moeilijk is, denk ook aan oud-premier Balkenende, die in een recent interview het woord spijt niet over de lippen kon krijgen over het ook achteraf gezien zeer domme  en tragisch meedoen aan het bombarderen van Irak in 2003 door de VS en Engeland.

Op persoonlijk vlak is er innerlijke groei  te constateren, op het niveau dat Boeddha de liefdevolle vriendelijkheid noemde.

Een nieuw menstype nogmaals? Een mens die mystieke ervaringskennis heeft, ja ook meer stil staat bij z’n onbewuste en de archetypen daarin en mede daardoor minder narcistisch is en dus ook minder kwetsbaar wordt voor wat tegenwoordig ‘Metoo’ heet. Of in Tao-termen een mens, die zachter of vrouwelijker gaat opereren en zo het ‘geleerde’ academische hoofd meer laat luisteren naar zijn of haar hart. Een mooi perspectief, dat misschien bij velen van ons ook vragen oproept, maar niettemin hoopvol lijkt. Ik ga zo’n perspectief in elk geval niet meteen negatieve energie geven door het arrogant af te wijzen. Vooral in Azie en Afrika ontdekte ik tijdens m’n antropologisch onderzoek dat er meer is tussen hemel en aarde, hoe ongrijpbaar ook, dan we meestal zien. We kunnen immers vanuit een vaak louter rationeel denken bij alles best wel vraagtekens zetten.

Leuk hè?

Ook bij het boek van Michael Foley, die in een boek een interessant filosofisch beeld geeft van plezier maken bij de moderne mens onder de titel ‘Leuk he’?  Tegenwoordig ‘moet bijna alles leuk zijn’, zo typeert hij een hoofdstroom van de moderne mens, zelfs religie en politiek activisme, anders stop je er gewoon mee. Ook hard werken moet leuk zijn, ja een soort spel. Ik begrijp dat op zich wel. Als je je verder afgescheiden voelt als individu, je niet kosmisch verbonden voelt met het geheel, is dit ‘alles moet leuk zijn’ een mooie compensatie. Want dat is dan iets wat je met anderen deelt of beleeft, een stukje dat een verloren familie- of zuil-eenheid  mogelijk compenseert. Denk echter dat dit ‘leuk he’ toch ook wat ongrijpbaar en vrijblijvend is. Wat de Bosjesmannen in m’n geliefde Botswana naast de kleine ‘de grote honger’ noemen, namelijk het vinden van de diepere zin van het leven meer perspectief biedt op een harmonieus en bezield leven, een leven vanuit innerlijke kracht in en naast onze moderne technische samenleving, daarmee als een tweeling verbonden.


Hans Feddema is antropoloog, voorheen universitair docent VU, historicus en publicist.


Bron afbeelding: Bart LaRue via Unsplash

Koers houden in een tijd van ontwrichting

18:30 - 21:00 10 december 2018 Vrijburg - Amsterdam

Bas de Gaay Fortman,  is al bijna een halve eeuw...

Lees verder

De stilte voor de woorden – Jan Bor

15:00 - 17:00 16 december 2018 The College Hotel - Amsterdam

Ben ik het beeld dat ik van mijzelf meedraag? Ben...

Lees verder

Naar een nieuwe worldsense

11:00 - 12:15 16 december 2018 Splendor - Amsterdam

In het laatste hoofdstuk van ‘Les Damnés de la Terre’...

Lees verder

Zwart. Coming of age.

20:00 - 22:00 17 december 2018 De Nieuwe Liefde Amsterdam

De talkshowserie ZWART nodigt schrijvers, denkers, lezers en publicisten uit...

Lees verder