Recensie: Onbevangenheid: over remonstrantse bevindelijkheid

29 oktober 2017 in Geloof

Het boek ‘Onbevangen: de wijsheid van de liefde’ van Johan Goud typeert deze vrijzinnige predikant volledig, vindt recensent Wim-Jan Renkema. “Het is een ‘liefdevolle’ bundel vol dwarsverbanden tussen theologie, filosofie en kunst.”

Johan Goud was een kwart eeuw predikant van de remonstrantse gemeente in Den Haag. Hij initieerde vanuit deze gemeente het Uytenbogaert Centrum voor religie en cultuur: een centrum dat de maatschappelijke en levensbeschouwelijke presentie van de Remonstranten in de stad Den Haag wil zijn. Met ’Onbevangen: de wijsheid van de liefde’ (2015) neemt hij afscheid als predikant van de gemeente in Den Haag.

Goddelijke poëzie

Het is een bundel met essays en preken, waarin hij per thema een essay schrijft waarbij hij zijn eigen biografische ervaring vaak inbrengt, gevolgd door een preek of in zijn woorden: overdenking. Dat ook deze preken een biografie hebben blijkt uit het feit dat hij de eerste en laatste datum noemt dat deze preek is uitgesproken. Daartussen zit soms bijna dertig jaar. Achtereenvolgens komen de volgende thema’s langs: de bijdrage van autobiografie, het vermoeden van het goddelijke in poëzie, inspiratie, de waarde van spot, het kwaad, Bijbel en literatuur en tot slot: de biografie van een preek. Zelf heb ik veel van deze overdenkingen mogen horen toen ik rond de eeuwwisseling een aantal jaren in Den Haag woonde: een feest der herkenning.

In zowel de essays als de overdenkingen toont Goud zich een onderzoekende remonstrant pur sang: hij gaat te rade bij de filosofie, draagt voorbeelden aan uit literatuur en de beeldende kunsten. Hij put vooral ruim uit de Nederlandse poëzie. Bijbelse bronnen, en dan met name de psalmen, Prediker en het Nieuwe Testament, zijn echter steeds dichtbij. Goud legt dwarsverbanden, spiegelt, twijfelt en zoekt. Steeds weet hij de balans tussen enerzijds ratio en logos en anderzijds passie en emotie te vinden. Hij noemt een preek de ‘subtiele kunst om via de ander (in dit geval een Bijbeltekst) in jezelf af te dalen.’ Een persoonlijke én collectieve zoektocht.

Goud erkent noch ontkent het bestaan van God. Dat is geen kwestie van twijfel.

In de inleiding, met de veelzeggende titel ‘De God die bijna niet bestaat’, beschrijft Goud de gemeenschappelijke noemer maar ook het doel van al dit zoeken. Goud erkent noch ontkent het bestaan van God. Dat is geen kwestie van twijfel. Het is ook geen rationele, agnostische positie. Het is eerder een verschuiving naar wat echt wezenlijk is, namelijk een diepmenselijke erkenning en aanvaarding van ons bestaan. Daarvoor is een persoonlijke godheid niet nodig. ‘God sterft niet op de dag dat wij niet meer in een persoonlijke godheid geloven, maar wij sterven op de dag dat het leven voor ons niet meer doorstraald wordt door de schittering van het steeds opnieuw geschonken wonder, vanuit bronnen die ieder verstand te boven gaan’.

Raadselwoord

De gemeenschappelijke noemer in deze bundel ligt daarmee nog steeds in het ‘raadselwoord’, of de ‘coördinerende term’ God. Goud: ‘Ik ben er vrij zeker van dat aan dit raadselwoord een werkelijkheid beantwoordt, één die in laatste instantie ongrijpbaar is, maar die in mensen woont en hen ertoe aanzet om te doen wat ze doen – ten kwade maar ook ten goede’. Alle spreken over God –inclusief theologie- wordt daarmee van groot belang maar ook risicovol. Immers, het ‘bestaan’ van God, Gods werkelijkheid ‘hangt af van mensen, van wat zij verlangen en denken, dromen en zingen’. Hiermee komt Goud vervolgens uit bij de menselijke zoektocht naar wat waar en goed is. Het enige antwoord daarop is, zo weet hij stellig, de liefde. Liefde – in al haar vormen- sluit levensangst, cynisme en haat uit. Buiten de liefde is er geen wijsheid. Het doel van menselijk zoeken moet dan ook de liefde zijn. Of beter: het doel van het vinden moet de liefde zijn.

Maar hoe te zoeken? Het antwoord op deze vraag ligt volgens Goud niet in de theologie, die immers door dogma’s, conventies en kerkelijk taalgebruik ingeperkt wordt. Nee, deze zoektocht kan alleen vanuit een houding van ‘onbevangenheid’, van volledige openheid en ontvankelijkheid. Vanuit deze houding zoeken in kunst, poëzie, mystiek kan leiden tot (religieuze) momenten van ‘onverdeeldheid en eenheid’, waarbij het zoeken overgaat in vinden.

Transcendentie is niet planbaar; het overvalt je.

Hier is Goud bijna bevindelijk: ‘Het aangrijpende is de ontdekking dat niet zozeer dat jij aan het zoeken en vinden bent. Het is eerder omgekeerd. Wat je ontdekt is dat je gevonden wordt door wat je zoekt en vindt.’  Goud duidt hier op diepmenselijke ervaringen die ook wel ‘transcendent’ worden genoemd. Transcendentie is niet planbaar; het overvalt je. Taal en ratio schieten bij deze ervaringen vrijwel altijd tekort. De verworven inzichten zijn particulier.

Bevindelijke ervaringen

Toch valt er volgens de Remonstranten iets gezamenlijks te formuleren over deze ‘bevindelijke’ ervaringen: Wij beseffen en aanvaarden dat wij onze rust niet vinden in de zekerheid van wat wij belijden, maar in verwondering over wat ons toevalt en geschonken wordt; dat ons bestaan niet voltooid wordt door wie we zijn en wat we hebben, maar door wat oneindig groter is dan wij kunnen bevatten (Remonstrantse Belijdenis, 2006).

Deze bundel is een goede kennismaking met de Remonstranten in het algemeen en met het werk van Johan Goud in het bijzonder. De afwisseling van essays en overwegingen is plezierig en de thematiek is breed. Een aanrader voor zij die willen zoeken en vinden.


Onbevangen: de wijsheid van de liefde
Auteur: Johan Goud
Uitgever: Meinema
Nederlandstalig, 128 pagina’s
mei 2015
ISBN: 9789021143866

 


Wim-Jan Renkema (1968) is onderwijskundige en is werkzaam in het onderwijs. Ook is hij politiek actief. Hij is landelijk lid van de Remonstrantse Broederschap en algemeen lid van Vrijzinnigen Nederland. Zijn belangstelling gaat uit naar: onderwijs en opvoeding, theologie en filosofie, levenskunst, leiderschap en organisatieontwikkeling. Twitter @wimjanrenkema


*Dit artikel bevat (een) gesponsorde link(s), klik hier voor onze disclaimer.