Recensie: De Bijbel, een vrij zinnige lezing

19 april 2017 in Geloof

De Bijbel is meer dan het Heilige Boek van onze (groot)ouders. Onze taal is doorspekt met uitdrukkingen uit de Bijbel. Een recensie door Jos van Oord

Onze geschiedenis en filosofie zijn doorvlochten van het christendom. Grote delen van de wereldliteratuur staan vol verwijzingen naar het Oude en het Nieuwe Testament. Westerse waarden vinden hun wortels in de Bijbel. Kortom, wie de Bijbel niet kent, begrijpt grote mijlpalen, monumenten en verhalen van de westerse geschiedenis en cultuur niet. Ludo Abicht herlas de Bijbel, kritisch, niet dogmatisch. Zowel niet-gelovigen als gelovigen biedt dit boek een grondige kennismaking met de Bijbel. Een vrij zinnige lezing helpt de Bijbel (beter) te begrijpen.

De Bijbel is literatuur

Het is nog altijd nodig om misverstanden over de Bijbel uit te leggen. Nog steeds leeft de gedachte dat dit boek uit de hemel is komen vallen en met een goddelijke pen is geschreven. Niets is minder waar. De Bijbel is een bibliotheek van boeken en ontstaan in een eeuwenlang proces (van de 7e eeuw voor tot de 2e eeuw na Christus). Het is eerst en vooral literatuur. En heel veel van de verhalen passen in her genre van de mythe of de legende. Een letterlijke interpretatie is op grond van Bijbelwetenschap en literatuurgeschiedenis niet mogelijk.

Toch moeten er nog steeds pogingen gedaan worden mensen te overtuigen van de symbolische betekenis van de Bijbel. Dat doet Ludo Abicht in dit boek. Hij maakt daarbij gebruik van het boek ‘De Bijbel als mythe’ van Finkelstein en Asker (2000). Conclusie: ‘recent archeologisch onderzoek door verschillende van elkaar onafhankelijke onderzoekteams heeft aangetoond, dat er weinig of niets overblijft van de historische waarheid van het Bijbelverhaal’. Abicht ziet er ook de humor wel van in: ‘Zo wemelt bijvoorbeeld de ‘patriarchale wereld’ van kamelen, in een tijdperk waarop er in de hele regio nog helemaal geen kamelen te vinden waren’.

Het kan confronterend zijn te lezen dat figuren als Abraham, Izaak en Jacob nooit hebben bestaan. Dat hoeft op zich niet zo erg te zijn, maar het wordt ernstig als men met de hand op de Bijbel de eeuwige rechten van een land verdedigd of de grondslagen van de joodse religie. Om nog maar niets te zeggen van het christendom en de islam. Is alles dan verzonnen, fictief? Nee, zeker niet, ook aan de verbeelding gaat iets vooraf: feiten en gebeurtenissen. Maar juist het hoge literaire gehalte van de teksten overstijgt de geschiedenis en vragen om een andere benadering dan het letterlijke lezen. Hoe zou je de Bijbel wel kunnen lezen?

Bijbel: toekomst gericht

Abicht verwijst in het begin van het boek naar Origenes, die vier manieren noemde om de Bijbel te lezen. Origenes schrijft, naast de letterlijke en morele lezing van de tekst, over de anagogische (letterlijk: omhoog leiden) wijze van lezen. Deze benadering is gericht op de eindbestemming van mens en wereld. ‘De Bijbel is naar de toekomst gericht, niet naar het verleden.’ Eigenlijk wel een heerlijke uitspraak als je weet dat hele volksstammen denken dat de Bijbel een geschiedenisboek is.

Voorbij het dogmatische en letterlijke lezen van de Bijbel komt er ruimte vrij om een dialoog te beginnen met de Bijbelse verhalen. En dan niet langer om je gelijk te zoeken of om er anderen mee om de oren te slaan maar om na te gaan wat het verhaal voor nu en toekomst kan betekenen. Op deze vrij-zinnige manier zou de Bijbel ons nog wel eens kunnen verrassen.

Positieve atheïst

Om het boek te verstaan is het goed te weten wie Albicht is. Daar staat jammer genoeg niets over in dit boek. Ik moest er elders naar zoeken. In ‘Het lunapark en andere plekken‘ (2008) van Abicht geeft hij meer informatie over zijn leven. Hij treedt uit de jezuïetenorde, maar de Bijbel blijft hem fascineren. Toen de ondertussen overtuigd ongelovige Abicht in Tübingen college liep bij de marxistische filosoof en atheïstische theoloog Ernst Bloch riep deze zijn studenten aan grondig de Bijbel te bestuderen: ‘Ik die gedacht had bij deze marxistische en atheïstische jood eens en voorgoed van mijn verleden verlost te worden, werd er onverwacht opnieuw en fundamenteel mee geconfronteerd.’

En toen Abicht zich in de jaren zeventig vanuit de Verenigde Staten engageerde voor de sandinisten in Nicaragua en de guerrillero’s in Guatemala, kwam hij in aanraking met een sociaalrevolutionaire lezing van de Bijbel die christenen en marxisten in hetzelfde kamp plaatste.
Deze informatie maakt het boek van Abicht spannend. Want ‘De Bijbel- een vrij-zinninge lezing’ is daarmee ook een boek om zicht te krijgen op de Bijbel als relevant voor politiek en maatschappelijke engagement. Ik ben er trots op dat een ‘positief ingestelde atheist’ zo veel liefde heeft voor de Bijbel en ons zo verrast met de actuele betekenis ervan.

Rijkdom van de Bijbel

Abicht leest de Bijbel dus niet vanuit een negatief atheïsme (De Bijbel als opium voor en van het volk), maar vanuit een positief atheïsme: je hoeft niet gelovig te zijn om inhoud te geven aan het verlangen naar een hoger doel van jezelf en de wereld. Pas vanuit deze houding kan je een betekenis vinden voor alles wat er in de Bijbel te vinden is.

Lang staat Abicht stil bij Genesis en Exodus. Maar ook bij de profeten, Hooglied en Job. Uit het Nieuwe Testament kiest Abicht voor het evangelie van Matteüs, Handelingen en Openbaring van Johannes. De keuze is wat selectief. Geen idee waarom hij alleen bij deze selectie stil staat. Zijdelings noemt hij andere boeken. En bij alles is het hem te doen om de literaire en poëtische zeggenschap van de teksten. Maar vooral wil hij de mogelijke lezer van de Bijbel helpen om door deze teksten geïnspireerd te worden. Want dat is de opzet van de Bijbel: de lezer zin geven, inspireren en motiveren. Gelovigen en ongelovigen.

Albicht boek is een naslagwerk. Het laat zich niet zomaar lezen. Je moet er voor gaan zitten. Maar zijn passie is duidelijk: hij wil de lezer weg halen uit een letterlijke- fundamentalistische wijze van Bijbellezen. Daaruit loskomen maakt de weg vrij je te laten verrassen door de rijkdom van de Bijbel. Het is niet alleen hét culturele erfgoed van de wereld, maar het boek kan ons ook helpen toekomst aan de wereld te geven.

De Bijbel een vrij zinnige lezingDe Bijbel- een Vrij zinnige lezing
Auteur: Ludo Abicht
Uitgeverij : Vrijdag, 2016
Nederlandstalig
253 pagina’s
ISBN: 9789460014673
Prijs: € 19,95

 

*Deze recensie bevat (een) gesponsorde link(s). Lees meer hierover in onze disclaimer.