Homo Deus – DWDD Boek van de Maand februari 2017

31 maart 2017 in Geloof

In Homo Deus bekijkt Israëlische historicus Yuval Noah Harari het leven vanuit een helikopterview. Hij houdt zich bezig met het verleden, het heden en de toekomst van de mensheid. Een recensie door Bea Koetsier.


“Tijd van hongersnoden, ziekte en oorlogen is voorbij” In eerste instantie klinkt dit niet overtuigend. Toch is de verdere uitleg van Yuval helder. De tijden zijn aanzienlijk verbeterd. Om een voorbeeld te noemen: In 2010 stierven ‘slechts’ een miljoen mensen aan honger en ondervoeding, maar stierven er wel drie miljoen aan obesitas.

Wat is er fundamenteel veranderd?

Door de wereldwijde communicatie wordt er bij hongersnoden veel geld ingezameld. In de Middeleeuwen werden ongelooflijke hoeveelheden mensen geveld door “de zwarte dood”. De oorzaak werd later gevonden, in de vorm van de bacterie Yersinia Pestis. De overdracht van de ziekte vond plaats door ratten en vlooien. Zo is er een eindeloze reeks ziekten te noemen waarvan wij nu de oorzaak weten en vaak een adequate behandeling voor kennen. Oorlogen zijn er helaas nog altijd, maar de internationale gemeenschap heeft er een mening over en grijpt zo mogelijk in.

In het hele begin: mens, dier en de stemming van de Goden

Heel vroeger, in de tijd van de jagers en verzamelaars werd het leven van de mensen beheerst door de aanwezigheid van Goden. Het was belangrijk deze gunstig te stemmen. Er werd gejaagd op dieren om deze te doden en vervolgens op te eten. De dieren waren onze gelijken. Ook zij waren afhankelijk van de stemming van de Goden.

Toen: mens en die ene God

Mensen worden boeren. Er vindt zowel een economische als een religieuze revolutie plaats. De mensheid gaat geloven in de ene God. Er hoort ook een boek bij: de bijbel. En hierin is de mens de kroon van de schepping en staat de mens boven de dieren. Ze worden gebruikt in de landbouw. We gaan zelfs later zo ver dat het komt tot megastallen, kistkalveren en legbatterijen. Bovendien is dat alles mogelijk door de ontdekking van de antibiotica.

Uiteindelijk: Homo sapiens, de machtigste soort

Homo sapiens is de machtigste soort op aarde. De oorzaak hiervan is gelegen in de communicatie van de mens. Bijen en mieren zijn ook geweldig in hun communicatie. Het verschil is volgens Yuval gelegen in ons vermogen om in collectieve verhalen of verzinsels te geloven. Vervolgens gehoorzaamt in principe ieder individu aan deze verhalen. Het geloof in God en dat mensen een eeuwige ziel hebben is zo’n verhaal, maar ook de betekenis van geld, wetten en diploma’s horen daarbij. De mens heeft er behoefte aan.

De moderne tijd

Vóór de moderne tijd geloofden de meeste culturen dat de mens onderdeel uitmaakte van een of ander groot, kosmisch plan. Nu maakt de mens met zijn zich alsmaar uitbreidende wetenschappelijke kennis de dienst uit. Yuval spreekt van de humanistische revolutie. Praktische voorbeelden zijn: de kiezer heeft altijd gelijk, de klant is koning en als het goed voelt gewoon doen.

De mensheid gaat volgens Yuval streven naar onsterfelijkheid, geluk en goddelijkheid (homo deus). De mens is inderdaad aan de macht, maar in ruil daarvoor levert hij in aan zingeving. We moeten tenslotte “doen wat ons hart ons ingeeft”. Er blijkt een zwak punt: het liberalisme is gebaseerd op de vrije wil, maar wetenschappers ontdekten wel genen, hormonen en neuronen, maar geen zelf en geen ziel.
Zonder vrije wil is de mens wel heel kwetsbaar en hun verlangens kunnen worden gemanipuleerd d.m.v. drugs, genetische modificatie of rechtstreekse hersenstimulatie.

Het datageloof

Een grappige passage is het volgende: Google weet inmiddels zoveel van ons, dat we Google zouden moeten machtigen voor ons te stemmen. “Hij” heeft tenslotte alles bijgehouden wat de laatste vier jaar met mij en de wereld gebeurd is. Zelf ben ik alweer veel vergeten… Maar in feite is het tragische dat de mens zijn positie verliest als “kroon van de schepping”. “Achteraf bekeken zal de mensheid hoogstens een rimpeling in de kosmische dataflow geweest zijn”, aldus de schrijver. Of is er misschien iets in het universum wat niet gereduceerd kan worden tot data? Harari stelt de vraag, maar geeft er geen antwoord op. Jammer vindt hij het dat veel mensen niet nadenken. Zij kijken liever naar grappige kattenfilmpjes op Facebook.

Wat ik denk dat Harari met dit boek wil bereiken

Dat de volgende vragen na lezing van het boek door je hoofd blijven galmen:
1. Zijn organismen echt alleen maar algoritmen en is het leven echt alleen maar dataverwerking?
2. Wat is waardevoller: intelligentie of bewustzijn?
3. Wat gebeurt er met de maatschappij, de politiek en het dagelijkse leven als niet bewuste, maar hyperintelligente algoritmen* ons beter kennen dan we onszelf kennen?

(*Een algoritme is een methodische reeks van stappen die gebruikt kan worden om berekeningen te maken, om een probleem op te lossen en tot beslissingen te komen.)

Homo-Deus-staandHomo Deus, een kleine geschiedenis van de toekomst
Auteur: Yuval Noah Harari (auteur van de wereldwijde bestseller: Sapiens)
Uitgever: Thomas Rap 2015 (vertaling 2017)
Nederlandstalig
444 pagina’s
ISBN: 9789400407237
Prijs: €24,99

 

*Deze recensie bevat (een) gesponsorde link(s). Lees meer hierover in onze disclaimer.