Catherine Keller: “God is een naam voor het kostbare leven”

28 februari 2017 in Geloof

The Cloud of the Impossible: Theology as Apophatic Panentheism. Dat is de titel van de voordracht die theologe Catherine Keller tijdens de eerste vrijzinnige lezing in Utrecht houdt. De titel verwijst tevens naar het gelijknamige boek uit 2015, waarin ze haar uitgewerkte theologie als apophatisch panentheisme beschrijft.

Het is de bedoeling dat de vrijzinnige lezing tweejaarlijks wordt gehouden door een internationaal vooraanstaande theoloog die de vrijzinnige theologie een goede impuls kan geven. Catherine Keller, hoogleraar aan Drew University bij New York, is daar volgens mij heel goed tot in staat. Ze heeft een brede achtergrond in de procestheologie, feministische theologie en is vertrouwd met de postmoderne filosofie.

Negatieve theologie

Je kunt zeggen dat ze daarmee terreinen bestrijkt die op dit moment voor de vrijzinnige theologie belangrijk zijn. In haar boeken neemt ze duidelijk stelling. Zo schreef ze over de apocalyptiek (het einde van de wereld is een eind van de huidige status quo en dus een nieuw begin), ze behandelde het thema van de schepping (God heeft alles niet uit niets geschapen. Schepping is daar, waar uit de diepte weer iets nieuws begint) en bestudeerde de negatieve theologie (van God weten wij eigenlijk niets. We moeten serieus rekening houden met de mogelijkheid dat een religieus geloof onmogelijk is). Die stellingen zijn belangrijk genoeg, maar ik wil hier vooral de kern van haar theologie naar voren halen, die daaronder ligt.

De feministische theologe Sallie MacFague heeft naar voren gebracht dat je de wereld kunt zien als het lichaam van God. In de procestheologie is de gedachte verwoord dat God met het geheel van de wereld meegroeit. God zit daardoor helemaal in de wereld, die zogezegd zijn lichaam is. Je kunt dat ook zo zeggen: wij belichamen God. Wat wij doen en wat we met elkaar doen, raakt aan God.

In onze wereld hangt alles met alles samen. Alles is gerelateerd. Geen mens kan zich losmaken van de wereld en zich daarvan afzonderen. Anders geformuleerd: wij bestaan uit relaties. Wij nemen allerlei invloeden in ons op en door die invloeden bouwen we onszelf op. Wij geven ook allerlei invloeden door aan anderen. Op die manier zijn wij verweven met de hele wereld, waarin God ook verweven is.

Kostbare leven

Over God kun je niet zoveel zeggen. God is ‘een naam voor het kostbare leven van allen die daarin verwikkeld zijn’, schrijft Keller. Wij kunnen het geheel van het leven, waarin we zelf verweven zijn, met al zijn verwikkelingen en relaties niet overzien. Daardoor kunnen we ook niet zoveel over God zeggen, die daarin zit. Maar om God geven, betekent dat wij geven om onze wereld en onze onderlinge verhoudingen. Om die verhoudingen gaat het in bevrijdingstheologie, feministische theologie, eco-theologie of postkoloniale theologie.

“Dat waarvoor God een scheldnaam is, interesseert zich niet voor de vraag of wij wel of niet geloven. Geeft daarom geen donder. Doet niet aan vervloekend gedonder. Wat er toe doet, wat er misschien oneindig toe doet, is wat wij aardbewoners nu gezamenlijk belichamen. Niet wat wij zeggen over God, maar hoe wij God doen.”

De vrijzinnige lezing wordt op 10 maart in de Geertekerk in Utrecht gehouden. Meer informatie over het evenement? Klik hier.

Dit gastartikel is geschreven door Rick Benjamins, docent dogmatiek aan de PThU en bijzonder hoogleraar vrijzinnige theologie aan de RuG vanwege de VVP met als leeropdracht “vrijzinnige theologie: ontwikkeling en doorwerking vanaf de 19e eeuw tot in het heden”. Als predikant was hij betrokken bij de oprichting van Op Goed Gerucht: een beweging van predikanten die de ontkerkelijking wel willen accepteren en de band tussen kerk en cultuur van groot belang vinden. Zijn aandacht gaat vooral uit naar de moderne of liberale theologie van de 19e eeuw en de ontwikkelingen in de huidige postmoderne theologie.