Leesfragment: Thomas van Aquino, Over het zijnde en het wezen

26 november 2017 in Filosofie

Thomas van Aquino (1224/5-1274) staat bekend als een van de belangrijkste theologen uit de christelijke traditie. Daarnaast is hij een groot filosoof. Hij leefde in de Middeleeuwen, in een tijd waarin via Arabische filosofen, de filosofie van Aristoteles geïntroduceerd werd aan de universiteiten in de westerse wereld.

Het geschrift De ente et essentia (vertaald als Over het zijnde en het wezen) bevat een filosofische analyse van de grondstructuur van de werkelijkheid in haar diverse geledingen. Het is bedoeld als een proeve van een ontologie, oftewel een leer van het zijn en van de verschillende wijzen waarop ‘zijn’ gezegd wordt. Voortbordurend op de Griekse filosofie van Aristoteles en de Arabische filosofie van Avicenna biedt Thomas met dit werk een voorbeeld van een scholastiek filosofisch onderzoek.

Op zaterdag 1 december wordt dit boek gepresenteerd bij de Katholieke Universiteit Tilburg in Utrecht. Hieronder alvast een tekstfragment uit het boek.

1. Een korte biografische schets

Thomas van Aquino werd in 1224 (of 1225) geboren als telg van de adellijke familie Aquino, die een landgoed bewoonde niet ver van de stad Napels. Zijn eerste scholing ontving hij in de beroemde Benedictijnenabdij van Monte Cassino. Het lag in de verwachting van zijn ouders dat hij zou intreden in dit klooster en later de politiek-religieuze invloedrijke positie van abt zou gaan vervullen. Maar tijdens zijn vervolgstudie aan de keizerlijke universiteit te Napels kwam hij in aanraking met de nog jonge orde van de Dominicanen, gesticht door Dominicus Guzman in 1216, een bedelorde die de nadruk legde op een sober leven van studie en prediking, met name gericht tegen ketterse groepen (Katharen) in Zuid-Frankrijk. In tegenstelling tot het traditionele kloosterwezen stonden de Dominicanen open naar de wereld; ze woonden in conventen in de grote steden en stonden midden in de dynamische samenleving van de dertiende eeuw. Aanvankelijk tegen de zin van zijn familie in trad Thomas in 1244 toe tot de orde van de Dominicanen en vervolgde hij zijn theologische en filosofische studies binnen deze orde.

Tijdens zijn studie in Napels kwam Thomas ook in aanraking met de nieuwe filosofie van Aristoteles, bemiddeld door de Arabische filosofietraditie van met name Avicenna en Averroës. Hij volgde daar onder andere colleges in de natuurfilosofie en metafysica. Deze kennismaking met het werk van Aristoteles heeft een grote stempel gedrukt op de verdere ontwikkeling van zijn filosofisch en theologisch denken. Voor Thomas gold Aristoteles als de maatgevende filosoof wiens werk de leidraad vormde voor zijn eigen te ontwikkelen filosofische gedachten. Dat betekent niet dat Thomas in alle opzichten beschouwd moet worden als een pur sang aristotelicus; bij de uitwerking van de aristotelische basis van zijn denken putte hij rijkelijk uit neoplatoonse bronnen die via de Arabische wereld tot hem kwamen en die een grote invloed op zijn denken hadden, waaronder Avicenna en de Liber de causis (beide prominent aanwezig in De ente et essentia).

Thomas studeerde vervolgens theologie in Parijs (1245- 1248) en in het Dominicaans studiehuis te Keulen (1248- 1252) onder Albertus Magnus, waar hij ook tot priester werd gewijd. Vervolgens doceerde hij heel zijn leven theologie afwisselend te Parijs en op diverse plaatsen in Italië (Rome, Napels, Orvieto). Thomas heeft een groot en indrukwekkend oeuvre nagelaten, bestaande uit bijbelcommentaren, de twee summa’s (Summa Theologiae en Summa contra Gentiles), werken die de neerslag vormen van universitaire disputaties, zoals De veritate en De potentia, commentaren op werken van Aristoteles en andere filoso- fen, en nog veel meer, waaronder ook het werkje De ente et essentia, een van de zeldzame zuiver filosofische teksten in het hoofdzakelijk theologische oeuvre van Thomas. Op 7 maart 1274, nog geen 50 jaar oud, stierf Thomas, vermoedelijk als gevolg van een beroerte die hem enige maanden eerder had geveld, in de abdij van de Cisterci- enzers in Fossanova. Op 18 juli 1323 werd Thomas door paus Johannes XXII heilig verklaard.


Over het zijnde en het wezen
Vertaler: Rudi te Velde
Uitgever: Damon
Nederlandstalig, 152 pagina’s
ISBN: 9789463401098

 

 


Ook interessant: Op 12 december gaan Anton ten Klooster en Stefan Gradl in het kader van het Lutherjaar en de Luthertentoonstelling in het Catharijne Convent met elkaar in gesprek over Thomas van Aquino en Maarten Luther. Klik hier voor meer informatie.


Bron afbeelding: Wikipedia

Natuur, cultuur en het verdwijnen van de scheppingsidee. Kant, Weber, Durkheim en Lévi-Strauss

10.30 - 12:15 24 September 2019 Radboud Universiteit - Nijmegen

In deze collegereeks wordt gekeken naar de verhouding tussen natuur...

Lees verder

De rol van de dichter in Heideggers ontologie

25 September 2019 Radboud Universiteit - Nijmegen

Vanaf de jaren dertig van de twintigste eeuw speelt de...

Lees verder

Filosofisch café: Coetzee, een filosofisch leesavontuur – Hans Achterhuis

19:45 25 September 2019 Remonstrantse kerk - Haarlem

De Zuid-Afrikaanse Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee is bekend als romanschrijver. Zijn werk...

Lees verder

Filosofische lezingen van hedendaagse Nederlandstalige literatuur

15.30 - 17.15 25 September 2019 Radboud Universiteit - Nijmegen

Wat zijn de raakvlakken tussen literatuur en filosofie? Zetten romans...

Lees verder