Leesfragment: Oorspronkelijk bewustzijn van Arnold Ziegelaar

12 januari 2018 in Boeken

De filosoof Arnold Ziegelaar is bezig met een omvangrijk project om vanuit filosofische overwegingen een vorm van hedendaagse religiositeit te ontwikkelen die niet uitgaat van een God of van een heilig geschrift. Hij schreef hierover twee boeken, Aardse mystiek (2015) en Oorspronkelijk bewustzijn (2016).

In Oorspronkelijk bewustzijn (2016) analyseert hij het raadsel van het bewustzijn. In wat hij het neuromane denken noemt, wordt, als het over bewustzijn gaat, onmiddellijk over hersenen gesproken. De auteur laat echter zien dat het bewustzijn een diep mysterie is: we kunnen het niet begrijpen uit hersenprocessen hoewel het wel een samenhang ermee heeft. Het bewustzijn wordt onderzocht door te rade te gaan bij denkers uit oost en west. In het begrip van de triniteit wordt de verwevenheid van bewustzijn, ruimte en tijd gedacht. Hieronder een leesfragment.


De huidige periode in het denken over bewustzijn, kunnen we de periode van de dominantie van het neuromane denken noemen. Dit is een vorm van denken die een obsessief karakter heeft. Telkens als het woord ‘bewustzijn’ of ‘zelf’ valt, wordt vrijwel onmiddellijk overgeschakeld naar het praten over hersenen of neuronen. Het lijkt taboe over bewustzijn te denken zonder het onmiddellijk over hersenen te hebben.

Het menselijk leven zou niet menselijk zijn als er geen bewustzijn was. Lijden, geluk, herinnering, verwachting, klank, kleur, geur, de dingen, liefde, vreugde, wanhoop, angst, besef van het ultieme of van de dood, zijn mogelijk omdat de mens een ervarend, een bewust wezen is. In die zin is bewustzijn het meest fundamentele van het mens zijn, omdat alles wat we van ons leven ervaren bewustzijn vooronderstelt.

Bewustzijn is een wonder, maar niet bovennatuurlijk, net zoals ruimte en tijd wonderen zijn, maar niet bovennatuurlijk. De natuur zelf is het wonder en dit staat levensgroot voor ons. Bewustzijn is de plaats van manifestatie en verdwijning, de plaats waar helderheid, aanwezigheid en afwezigheid samenkomen en hun spel spelen. Bewustzijn is begrensde openheid, aanwezigheid van iets tegen de machtige achtergrond van duisternis, verberging en verdwijning.

Bewustzijn als oorspronkelijkheid, als aanwezigheid van iets voor mij, als oerlicht van het zijn, als zelflichtend zelf, is het mysterie dat niet uit iets anders te begrijpen is en wat wijzelf zijn: een intens heldere flakkering van aanwezigheid tussen geboorte en dood. Bewustzijn is gevat in verleden, heden en toekomst, is gecentreerd op een bepaalde plaats in de expanderende ruimte van het universum. Bewustzijn is geen wonder omdat het zich aan natuurwetten onttrekt, maar omdat het niet uit iets anders te begrijpen is: het is een oorspronkelijke dimensie die verweven is met andere oorspronkelijke dimensies als ruimte, tijd en met de fysische dingen die zich daarin bevinden.

Dat het natuurwetenschappelijk denken veel verklaart, is een goede reden te besluiten tot fysicalisme, ware het niet dat het wellicht niet alles verklaart. Verder moeten we hersenen beschouwen als wat ze zijn: complexe fysische objecten. Er dient een fysicalisme te gelden ten aanzien van de hersenen: ze zijn niets anders dan een complex van fysische processen, een patroon van potentiaalverschillen van het elektrisch veld die zich door neuronen verplaatsen. Het is dus vreemd om te zeggen dat de hersenen bewust zijn, of voelen, of kennen, of beslissingen nemen.

In bewuste wezens komt de natuur tot zichzelf en leert ze zichzelf kennen. De natuur wordt zich van zichzelf bewust en dat proces is in die natuur gefundeerd.


Oorspronkelijk bewustzijn. Een kritiek van neuromane rede.
Auteur: Arnold Ziegelaar
Uitgever: ISVW uitgevers
Nederlandstalig, 575 pagina’s
ISBN: 9789491693854
€27,50

 


 

Denkstof: filosofische gesprekken in Utrecht

26 juli 2018 Vorstelijk Complex Zuilen

Nieuwsgierigheid moet je voeden. Gelukkig is er nu elke donderdagavond...

Lees verder

Kierkegaard over vertwijfeling

10.30 - 12:30 15 augustus 2018 - 19 augustus 2018 Landgoed ISVW

Er zijn veel mensen die last hebben van psychische problemen...

Lees verder

Dageraad…een nieuw begin

15:00 - 10:00 23 september 2018 - 27 september 2018 Fredeshiem

Het thema van deze creatieve midweek is Dageraad…een nieuw begin,...

Lees verder

Martha Nussbaum. Denken over woede, compassie en rechtvaardigheid

15.30 - 17:15 25 september 2018 - 20 november 2018 Radboud Universiteit

Martha Nussbaum is zonder twijfel een van de meest prominente...

Lees verder