Studieweek: mystieke perspectieven Matthäus-Passion

3 July 2017 in Cursus

Tijdens de Studieweek Mystiek 2017 staat de Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach (1685-1750) centraal. Dit muziekstuk is gecomponeerd om in de liturgie de (voor)lezing van het lijdensverhaal mogelijk te maken.

Uitgangspunt van het werk is het lijdensverhaal volgens Matteüs, hoofdstuk 26 en 27. De tekst van deze hoofdstukken heeft Bach nagenoeg woordelijk getoonzet, waarbij hij de rolverdeling van Matteüs precies volgt. De liturgische voltrekking van de tekst heeft tot doel dat de kerkgangers zich dit woord daadwerkelijk toe-eigenen, eigen maken. Dit is in Bachs Matthäus-Passion goed te herkennen op de zeventwintig momenten waarop de evangelietekst onderbroken wordt door recitatieven, aria’s en koralen.

Met deze recitatieven, aria’s en koraalverzen bevordert Bach dat de hoorders van het verhaal aan het ritueel kunnen participeren, niet alleen als toehoorders en toeschouwers, maar als ontvangers van het Woord dat hun richting kan geven op hun geestelijke weg. Dat deed het in 1736, dat doet het tot op de dag van vandaag.

Bachs Matthäus-Passion is een muziekstuk dat gecomponeerd is om in de liturgie de (voor)lezing van het lijdensverhaal mogelijk te maken. Deze rituele context is bepalend voor de wijze waarop wij naar dit muziekstuk kijken. Die geeft ons de ruimte om het werk, zowel wat zijn tekst betreft als de toonzetting daarvan, vanuit het oogpunt van de spiritualiteit te benaderen en daarbinnen op zoek te gaan naar de mystieke perspectieven.

Daarbij verdienen de teksten van de Matthäus-Passion het om op contemplatieve manier gelezen te worden. Zij laten zien hoe de traditionele, dogmatische interpretaties van het lijdensverhaal uit het begin van de zeventiende eeuw plaats maken voor nieuwe uitdrukkingsvormen met meer individualistische vroomheid en contemplatie. Hierin wordt de religieuze ervaring veel meer ruimte gegund dan eerder het geval was.

Onder leiding van Ad de Keyzer zullen wij een groot aantal van de fragmenten waarin Bach zijn Passion heeft onderverdeeld beluisteren, analyseren en overwegen. Tijdens de studieweek zullen er ook fragmenten live worden uitgevoerd.

Er zal voor de deelnemers een reader beschikbaar zijn waarin uitvoerig op de spirituele en mystieke aspecten van de Matthäus-Passion wordt ingegaan.

Ad de Keyzer (1952) is wetenschappelijk medewerker aan het Titus Brandsma Instituut. Zijn vakgebieden zijn liturgische spiritualiteit en de spiritualiteit van de vocale werken van Johann Sebastian Bach. Van zijn hand bescheen eerder “Bachs grote Passie. Een spiritueel-liturgische benadering van de Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach.” Baarn/Antwerpen: Adveniat/Halewijn 2015.