Lezing: Papageno en Papagena door Tjeu van den Berk

11 May 2017 in Lezing

Papageno en Papagena, de vogelvanger en zijn vrouwtje uit Mozarts opera Die Zauberflöte, worden door de meeste regisseurs als potsierlijke types op het toneel gezet. In zijn laatste boek betoogt Tjeu van den Berk echter dat ze samen de ruggengraat van de opera vormen.

Die Zauberflöte is een vrijmetselaarsopera. Mozart en de tekstdichters van de opera waren vrijmetselaars. In hun inwijdingsrituelen stonden alchemistische symbolen centraal. Die spiritualiteit wilden ze op de Bühne laten zien. Volgens Van den Berk beeldt de hele opera de mystieke inwijding van de menselijke ziel uit met behulp van alchemistische symbolen. De alchemisten wilden ‘vuur’ en ‘water’ verbinden tot een ‘heilig huwelijk’, de tegengestelde mannelijke en vrouwelijke krachten vruchtbaar verenigen.

Voor de vrijmetselaar Mozart en zijn logebroeders betrof het hier een spiritualiteit waarin de duistere en lichtende krachten in een mens een huwelijk dienden aan te gaan. Om tegenstellingen te verbinden heeft men echter bemiddelende krachten nodig, androgyne krachten, zowel mannelijk als vrouwelijk van aard.

Papageno en Papgena

In de opera vormen Papageno en Papagena nu juist die bemiddelende krachten. Alchemistisch uitgedrukt symboliseren zij samen de androgyne Mercurius, het ‘kwik der wijzen’. Zij bewerken dat de zoon van het licht, Tamino, een huwelijk aangaat met de dochter van de duisternis, Pamina. Tijdens zijn voordracht zal Van den Berk deze archetypische Tweeling tot leven brengen. Dit zal gepaard gaan met het projecteren van fragmenten uit de opera en met het vertonen van alchemistische afbeeldingen.

Dr. Tjeu van den Berk studeerde theologie in Rome, Lyon en Utrecht. Hij werkte aan de Katholieke Universiteiten te Amsterdam en Utrecht. Bekende boeken van hem zijn: Die Zauberflöte, een alchemistische allegorie, Mystagogie, inwijding in het symbolisch bewustzijn, Het mysterie van de hersenstam en In de ban van Jung. Nederlanders ontdekken de Analytische Psychologie.

Bron foto: the3cats via Pixabay