Recensie: Rede & Religiositeit. Meedenken over god-natuur in de klas.

6 mei 2020 in Boeken

Kan dat, het bovennatuurlijke geen plaats geven en toch gevoelig zijn voor spiritualiteit, voor het mysterie van het leven?  Kan een strikt wetenschappelijk wereldbeeld samen gaan met een fascinatie voor religie?Bij het lezen van ‘ Rede en religiositeit- een leidraad voor niet-gelovigen’ van Ton de Kok krijg je positief antwoord op deze vragen. 

De wetenschappelijke antwoorden op de vraag naar het ontstaan van het heelal én open staan voor het godsdenken is te combineren. Het is dan wel de vraag hoe je die naam van God invult. Daar weet Ton de Rijk raad mee.

De meerwaarde van dit boek is het feit dat Ton de Kok leraar levensbeschouwing is op het Fons Vitae Lyceum in Amsterdam. En de uitgever had hem gevraagd bij het schrijven aan zijn leerlingen te denken. Dat doet hij dan ook in het 2e deel. In het eerste deel neemt hij je mee in de gedachtewereld van filosofen die ons van alles vertellen over het universum, de kosmos, en het ontstaan van het heelal. Het zijn gidsen die Ton helpen klaarheid te krijgen over het ontstaan van alles.

God-natuur

Met deze wijsgeren komt Ton uit bij een scheppende kracht in de natuur. Let wel, IN de natuur. Niet naar buiten. Het heelal staat bol van intelligentie, in welke vorm dan ook. Hoe je die intelligentie mag noemen? De Kok komt dan uit bij de naam ‘God’.  Maar is dat dan God-de-Vader? Die route loopt dood, al sinds de natuurfilosofen die wezen op de scheppende kracht in de natuur. De materie, het heelal, de wereld, het is niet geschapen door een buitenkosmische scheppende geest of God. Maar daarmee gaat het mysterie niet weg!  Want de vraag blijft: waardoor is er iets en niet? En al die schoonheid, de pracht van de schepping? We hebben het woord God daarvoor nodig. Maar dan anders. De enige religie die mogelijk is binnen de rede, is te spreken van een God-natuur. Die je trouwens ook best binnen de rede mag aanspreken als ‘Vader’. Weet dan wel, het is een beeld voor God-natuur. Deze God-natuur legt De Kok vervolgens aan zijn leerlingen op een aantrekkelijke wijze uit en wij als lezers mogen achter in de klas meeluisteren. Mee genieten.

Ton de Kok weet uit een enquête dat velen van zijn leerlingen geen godsbeeld hebben. Maar de meesten zijn wel ‘religieus aanraakbaar’. De leerlingen willen namelijk niet leven met een platte toevalligheid. De jongeren zijn onder de indruk van de schoonheid van de natuur. De complexiteit van het heelal raakt hen. Ze vinden een schepping uit het niets ondenkbaar,dus als Ton de Kok God-natuur introduceert, is de klas vol aandacht. De Kok weet ook God-natuur in al haar verschijningsvormen goed over te brengen. Het is heerlijke kost, dat tweede deel, waarin Ton de Kok zich dus richt tot zijn leerlingen.  De jongeren krijgen door dat ze deel van God zijn, ze worden zelfs dochter of zoon van God genoemd!

Rationeel en irrationeel prikkelend

Gooi God dus niet weg is het pleidooi. Waarom niet? Ik vat het samen met deze zin: “Bij het gebruik van god-natuur gaat het om de universele, kosmische pracht die zo onthutsend complex in elkaar zit dat ik het woord God nodig heb om dat sublieme, dat volmaakte, dat eeuwige en oneindige uit te drukken. In het menselijke taalgebruik is er geen beter woord voor”.

Ik raad het boek leraren godsdienst/ levensbeschouwing van harte aan. Maar ook opvoeders en ouders die met jongeren in gesprek zijn over de meest wezenlijke vragen van het bestaan. Het kan zelfs troostend werken voor deze generatie die al zoveel te verstouwen heeft (klimatologische vernietiging, migratiestromen, individualisering), te weten dat de schepping vol mysterie zit, leven brengt en vreugde biedt.

Het is –zegt de ondertitel-‘een leidraad voor niet-gelovigen’. Maar gelovigen raad ik het ook aan, want ook zij kunnen het vaak niet rond krijgen: geloven in God en de evolutie. God en het uitdijen van het heelal. Ton de Kok weet – schreef een moslimleerling ‘het rationele en irrationele manier van denken te prikkelen. Dat heb ik nog niet eerder meegemaakt’.


Titel: Rede & religiositeit- een leidraad voor niet-gelovigen
Auteur: Ton de Rijk
Uitgever: Thoth-Bussum
ISBN: 978 90 6868 809 2
Prijs: €16,95


Jos van Oord is theoloog, tv-presentator bij de KRO-NRCV en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het ‘vertalen’ van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.